Bu yazıda
Kısa cevap
Kars'ta mutlaka ye: kaz eti ve yağıyla pişen bulgur pilavı, piti, hangel ve evelik aşı. Kahvaltıda Kars gravyeri, eski kaşar ve bal. Dönerken peynircilerden vakumlu peynir ve petek bal al.
Kars'ın meşhur yemekleri
Listeyi süzebilirsin. Et yemeyenler Kars'ta aç kalmaz: hangel, evelik aşı, peynirler, bal ve hamur işleri sofranın yarısını oluşturuyor.
Kaz eti ve bulgur pilavı
Kars sofrasının baş yemeği. Köylerde kazlar ilk kar yağana kadar beslenir, kar düşünce kesilir; et tuzlanıp soğukta asılarak kurutulur. Pişirirken önce haşlanır, sonra tandırda ya da fırında kızartılır; damlayan yağıyla altına konan bulgur pilavı pişer.
Eti koyu renkli, yoğun ve yağlıdır; tavuktan çok ete benzer. Tek porsiyon nadiren çıkar, çoğu yerde masaya göre sipariş edilir.
Piti
Kişilik toprak ya da emaye kaplarda saatlerce pişen kuzu eti ve nohut yahnisi; rengini ve kokusunu safrandan alır. Geleneksel yeme biçimi iki aşamalı: önce suyu lavaşın üzerine dökülür, sonra et ve nohut ezilerek yenir.
Kafkasya'nın ortak yemeği; Kars'ta sabahtan ocağa konur, öğlen yenir.
Hangel
Kars'ın mantısı ama içi boş: hamur kare kare kesilip haşlanır, üzerine sarımsaklı yoğurt ve tereyağında iyice kavrulmuş soğan dökülür. Sade göründüğüne bakma; soğanın tatlılığı ve tereyağı işi bitirir.
Paylaşmalık bir tabak; kazdan önce ortaya söylenir. Et yemeyenler için sofranın en doyurucu yemeği.
Evelik aşı
Yaylada yazın toplanıp örülerek kurutulan evelik (labada) otuyla yapılan çorba. İçine dövme buğday, nohut, bazen de küçük köfteler girer; tadı hafif ekşi ve topraksıdır. Kışın sofraya ilk gelen yemektir.
Kars gravyeri
İri delikli, sert ve fındıksı tatlı peynir. Tarifi 19. yüzyılın sonunda İsviçre'den gelen ustalarla geldi; yayla çiçekleriyle beslenen ineklerin sütünden, dev tekerlekler halinde yapılıp aylarca olgunlaştırılıyor.
Kahvaltıda dilim dilim, yanında bal ile yenir. Olgunluğu arttıkça tadı keskinleşir; almadan önce farklı yaşlardan tat.
Eski kaşar ve çeçil
Kars kaşarı tazeyken yumuşak ve sütlü, bir yıl bekleyince koyu sarı, kırılgan ve keskin olur; şehrin peynircileri ikisini de satar. Çeçil ise tel tel ayrılan, az yağlı bir peynir; elle didilerek yenir.
Peynirciler tezgâhta tattırıyor. Yolculuk için vakumlatmayı unutma.
Kars balı
Yüksek yaylaların kısa ama çok çiçekli yazından çıkan, açık renkli ve hızla kristalleşen bal. Bölgenin kendine özgü Kafkas arısıyla üretiliyor. Kristalleşmiş olması bozulduğunu değil, katkısız olduğunu gösterir; kaşıkla, gravyerin yanında ye.
Kete
Katlarının arasına tereyağında kavrulmuş un konan, yuvarlak ve sert kabuklu bir çörek. Günlerce bayatlamaz; eskiden yolluk ve çoban azığıydı. Fırınlardan sıcak al, çayla ye; kalanını trene sakla.
Umaç helvası
Un, tereyağı ve şekerli suyla yapılan, kaşıkla yenen yumuşak bir helva. Adı, unun yağla ovalanarak ufalanmasından geliyor. Kaz sofrasının geleneksel kapanışı; soğuk gecede sıcak gelir.
Çıldır Gölü balığı
Gölün sazanı, yerel adıyla ‘sarı balık’. Kıyıdaki lokantalarda tavada kızartılır ya da ızgara yapılır. Kışın buzun altından çekilen balığı, donmuş göle bakan camın önünde yemek Çıldır gezisinin öbür yarısı.
Kars'ta kaz eti ne zaman yenir?
Kazın mevsimi kış. Geleneğe göre kaz ‘kar yemeden’ kesilmez; ilk kar düştükten sonra, kabaca kasım sonundan itibaren kesilir ve mart sonuna kadar sofrada olur. En iyi dönem ocak ve şubat.
Yazın gelirsen kaz yiyemez misin? Yiyebilirsin: tanınmış restoranlar kışın hazırladıkları eti saklayıp yıl boyu çıkarıyor. Ama taze kurutulmuş kazın tadı da, karlı bir akşamda kurulan sofranın havası da kışa ait.
Kaz kalabalık yemeğidir. İki kişiyseniz yarım kaz ya da porsiyon çıkarıp çıkarmadıklarını rezervasyon yaparken sor.
Kars'ta nerede yenir?
Şehir küçük, iyi adresler belli ve kışın hepsi dolu. Doğu Ekspresi sezonunda akşam yemeği için mutlaka önceden yer ayırt. Fiyat seviyeleri birbirine göre: ₺₺ orta, ₺₺₺ şehrin pahalı tarafı.
Kars Kaz Evi
KarsMerkezKaz etini şehrin dışına tanıtan adres. Sofralar çoğu akşam âşıkların sazıyla birlikte kuruluyor. Kış sezonunda haftalar öncesinden doluyor; tarihini belirler belirlemez yer ayırt.
Ne sipariş etmeli: Kaz eti ve bulgur pilavı; önden hangel, sonda umaç helvası
Hanımeli Kars Mutfağı
KarsMerkezDaha sade ve ev havasında bir lokanta; yöresel yemeklerin çoğunu tek menüde bulursun. Rezervasyonsuz gidilebilen az sayıdaki kaz adresinden biri, yine de kışın arayıp sor.
Ne sipariş etmeli: Piti, hangel, kaz eti; tatlıda umaç helvası
Ocakbaşı Restoran
KarsMerkezŞehrin eski lokantalarından; fırında kaz ve Kars usulü et yemekleri çıkarıyor. Kalabalık gruplar için rahat.
Ne sipariş etmeli: Fırında kaz, piti
Gastro Kars
KarsMerkezUnutulmaya yüz tutmuş yöresel yemekleri daha güncel bir sunumla çıkaran restoran. Evelik aşı gibi başka yerde zor bulunan çorbaları burada sor.
Ne sipariş etmeli: Evelik aşı, günün yöresel yemeği
Peynirciler
KarsKazım Paşa CaddesiBir restoran değil, yan yana dizili peynir ve bal dükkânları. Hepsi tattırıyor: gravyer, taze ve eski kaşar, çeçil, petek bal. Dönüş alışverişini buradan yap.
Ne sipariş etmeli: Gravyer, eski kaşar, petek bal; vakumlat
Atalay'ın Yeri
ÇıldırGöl kıyısıGöl balığı için en çok anılan adres. Kışın atlı kızak turundan sonra soba başında, yazın göle bakan masalarda yenir.
Ne sipariş etmeli: Sarı balık tava
Kars peyniri nereden alınır, nasıl seçilir?
- Nereden: Merkezdeki peynirciler caddesinden ya da kaynağından, Boğatepe köyündeki atölyeden.
- Gravyer: Delikleri iri ve düzgün, rengi açık sarı olmalı. En az on ay olgunlaşmış olanı sor.
- Kaşar: Tazesi kahvaltılık, eskisi makarna ve yemek üstü için. Eski kaşar kırılgan ve koyu renklidir; küflü kabuğu doğaldır, kesilip atılır.
- Çeçil: Tel tel ayrılmalı, lastik gibi olmamalı. Tuzlu gelirse suda bekletilir.
- Taşıma: Hepsini vakumlat. Kışın valizde sorunsuz gider; yazın uçağa binene kadar otelin dolabında tut.
Kars'tan ne alınır?
| Ne | Nereden | Not |
|---|---|---|
| Gravyer, kaşar, çeçil | Peynirciler | Vakumlu; tadarak seç |
| Petek bal | Peynirciler, balcılar | Kristalleşmiş olması doğaldır |
| Kaz eti | Kaz restoranları, kasaplar | Kışın vakumlu ve dondurulmuş satılıyor |
| Kete | Fırınlar | Yolluk; günlerce dayanır |
| Yün çorap ve eldiven | Çarşıdaki el işi tezgâhları | Köy kadınlarının örgüsü; kışın işe de yarar |
Sık sorulan sorular
Kars'ta kaz eti nerede yenir?
En bilinen adres Kars Kaz Evi; kışın haftalar öncesinden rezervasyon gerekiyor. Hanımeli Kars Mutfağı ve Ocakbaşı Restoran diğer seçenekler.
Kaz eti ne zaman yenir?
Mevsimi kış: ilk kardan sonra, kasım sonundan marta kadar. Yazın da bulunur ama saklanmış ettir.
Hangel nedir?
İçi boş bir mantı: kare kesilmiş hamur haşlanır, üzerine sarımsaklı yoğurt ve tereyağında kavrulmuş soğan dökülür. Etsizdir.
Kars gravyeri nereden alınır?
Merkezdeki peynirciler caddesinden ya da Boğatepe köyündeki atölyeden. Olgunluğuna göre tadı değişir; almadan önce tat ve vakumlat.
Görsel kaynakları
Bu sayfadaki fotoğraflar Wikimedia Commons’tan alındı ve kendi lisanslarının gerektirdiği biçimde, fotoğrafçı adı ve lisans belirtilerek kullanıldı. Her bağlantı fotoğrafın Commons’taki özgün sayfasını açıyor.
- Fırında kızarmış bütün kaz — Fotoğraf: Jürgen Howaldt · CC BY-SA 2.0 de · Wikimedia Commons
- Nohutlu ve etli yahni — Fotoğraf: E4024 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
- Yoğurtlu ve soğanlı hangel — Fotoğraf: Tərxan Paşazadə · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
- Yaylada yetişen evelik (labada) otu — Fotoğraf: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
- Tabakta iri delikli Kars gravyeri — Fotoğraf: E4024 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
- Tel tel ayrılan çeçil peyniri — Fotoğraf: E4024 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
- Katlı hamurdan yapılan kete — Fotoğraf: Combrian · CC0 · Wikimedia Commons
- Tabakta kaşıkla yenen un helvası — Fotoğraf: Noumenon · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
- Kars'ta bir peynirci vitrininde tekerlek peynirler — Fotoğraf: Adam Jones · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons